Informacje o patronie

Przyjęcie przez szkołę imienia Zamoyskich jest wyrazem hołdu dla polskiego rodu zasłużonego na polu kultury, oświaty, polityki, gospodarki i wojskowości. Biorąc na patrona gimnazjum rodzinę Zamoyskich, pragniemy odwołać się do wartości reprezentowanych przez cały ród, jak przez jego poszczególnych przedstawicieli, z których wielu zajmuje poczesne miejsce na kartach wielkiej historii Polski, a jeszcze liczniejsi, choć żyjący w cieniu swoich wielkich krewnych, przyczynili się do rozwoju społeczności lokalnych, w których przyszło im żyć i działać.

Publiczne Gimnazjum nr 2 we Włodawie pragnie uhonorować jednych, i drugich, przybierając ich zbiorowo za swoich patronów. Pragniemy jednocześnie wyróżnić te postacie, które są szczególnie bliskie misji wychowawczej szkoły oraz tradycjom regionu, w którym szkoła funkcjonuje.

Do takich postaci należy przede wszystkim Jan Zamoyski (1542-1605) - kanclerz i hetman wielki koronny, twórca potęgi majątkowej i politycznej rodu Zamoyskich, wybitny wódz i polityk. W życiu i działalności tej postaci szkoła pragnie podkreślić przede wszystkim przywiązanie do ideałów demokratycznych i egalitarnych żywe w okresie młodości Zamoyskiego, kiedy był jednym z przywódców ruchu egzekucyjnego szlachty występującego przeciwko uprzywilejowanej pozycji magnatów, domagał się od monarchy wypełnienia ("egzekucji") praw i dóbr. Zamoyski jako "trybun ludu szlacheckiego" był orędownikiem idei elekcji viritim, która każdemu szlachcicowi w Rzeczypospolitej dawała prawo wyboru władcy poprzez osobisty udział w wolnej elekcji. I chociaż praktyka wolnej elekcji w późniejszych dziejach Polski uległa kompromitacji, nie sposób nie dostrzec w Janie Zamoyskim orędownika tych haseł, które i nam dzisiaj są bliskie: równości wobec prawa, poszanowania dla prawa oraz demokracji.

W postaci Jana Zamoyskiego objawia się także postać męża stanu - doradcy króla Stefana Batorego, wybitnego wodza, mecenasa kultury odrodzenia w Polsce oraz animatora życia gospodarczego na obszarze dzisiejszej Zamojszczyzny i nie tylko.

Jan Zamoyski to postać zasługująca na upamiętnienie także ze względu na swoją działalność oświatową jako twórca Akademii Zamoyskiej, która w intencji fundatora miała być szkołą obywatelską przeznaczoną dla młodzieży szlacheckiej przygotowującej się do służby państwowej. W akcie fundacyjnym Akademii z 5 lipca 1600 r. zawarte zostało zdanie "Takie są rzeczpospolite, jakie ich młodzieży chowanie". I choć dzisiaj za twórcę tego trafnego aforyzmu uchodzi inny działacz polskiego renesansu, Andrzej Frycz Modrzewski, to sens tej wypowiedzi odzwierciedla także założenia działalności oświatowej Jana Zamoyskiego. Maksyma ta była także nieoficjalnym mottem Publicznego Gimnazjum nr 2 we Włodawie przez pierwsze dziesięciolecie funkcjonowania tej szkoły, a idea przez tę sentencję wyrażona obecna będzie zawsze w działaniach szkoły.

Postać Jana Zamoyskiego jest jakby zwiastunem tych cech i postaw, które w przyszłych wiekach będą uosabiać wybitni przedstawiciele rodu Zamoyskich.

Niemało wśród nich ludzi, którzy mogą być przykładami patriotyzmu, poczynając choćby od znanego z kart "Potopu" Sienkiewicza obrońcy Zamościa przed Szwedami, Jana Sobiepana (1627-1665), a kończąc na ostatnim ordynacie zamojskim, Janie Tomaszu (1912-2002), żołnierzu Armii Krajowej.

Wśród działaczy politycznych zaangażowanych w ideę naprawy lub odbudowy państwa polskiego warto wymienić kanclerza wielkiego koronnego Andrzeja Hieronima Zamoyskiego (1716-1792), kodyfikatora prawa polskiego doby oświecenia, oraz jego wnuka Władysława (1803- 1868), generała i polityka Wielkiej Emigracji, zabiegającego o poparcie państw zachodnich dla sprawy polskiej.

Znanymi działaczami społecznikowskimi i gospodarczymi doby zaborów byli brat wspomnianego Władysława, Andrzej Artur (1800-1874) i syn, Władysław junior (1853-1924). fundator Zakładów Kórnickich. Postacią zasłużoną dla odbudowy Polski był też Maurycy Klemens Zamoyski (1871-1939) - polityk, dyplomata, działacz społeczny, wiceprezes Komitetu Narodowego Polskiego w Paryżu, minister spraw zagranicznych w odrodzonej Rzeczypospolitej.

Przybierając imię Zamoyskich Publiczne Gimnazjum nr 2 we Włodawie pragnie uhonorować też tych Zamoyskich, których życie i działalność splotły się nierozerwalnie z dziejami Ziemi Włodawskiej. Do tych ostatnich należy August Zamoyski (1811-1889) - syn Stanisława Kostki Zamoyskiego (1775-1867) i Zofii, córki właścicieli dóbr włodawskich Adama Kazimierza Czartoryskiego i Izabeli z Flemmingów.

August Zamoyski podobnie jak jego sławniejsi przodkowie dawał swoim życiem przykłady patriotyzmu, pracy na rzecz ojczyzny i społeczności lokalnej. Walczył w powstaniu listopadowym, za co został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari. Od ojca otrzymał dobra włodawskie, na które składały się Włodawa, Orchówek (wówczas jeszcze miasteczko) oraz następujące wsie: Suszno, Dobropol, Różanka, Szuminka, Konstantyn, Stawki, Korolówka, Kaplonosy, Wyryki, Krasówka, Połód, Suchawa, Żdżarka, Wyryki, Wólka, Lubień, Adampol, Żuków, Luta, Iwańkowszczyzna, Okuninka oraz osady Irkuck i Kamczatka z przyległościami. Jak wielu innych Zamoyskich August starał się nie tylko czerpać zyski ekonomiczne z posiadanych dóbr, ale też dbać o potrzeby zamieszkującej je ludności. Jego dziełem było założenie szkoły i szpitala w Różance na początku lat 40. XIX w., a wg innych źródeł - szpitala i ochronki we Włodawie. W różanieckim szpitalu założonym z myślą o pracownikach folwarku August Zamoyski na własny koszt utrzymywał lekarza i dwóch felczerów. W czasie powstania styczniowego placówka ta pełniła rolę powstańczego lazaretu, w którym leczono rannych po bitwie pod Sławatyczami (11 sierpnia 1863 r.) oraz powstańców z oddziału Walerego Wróblewskiego.

Dzięki inicjatywie Augusta Zamoyskiego powstały też w jego dobrach dwie murowane świątynie dla katolików obrządku greckiego (unitów): we Włodawie (obecnie cerkiew prawosławna) oraz w Różance (dziś nieistniejąca).

Do ważnych inicjatyw gospodarczych i społecznych Augusta należało oczynszowanie chłopów w swoich dobrach w 1848 r.

Po carskim ukazie uwłaszczeniowym z 1863 r. Zamoyscy przestali być właścicielami całych miast, miasteczek i wsi. Ich prawa własności ograniczały się do poszczególnych folwarków oraz rozległych dóbr leśnych. Ta okoliczność oraz przemiany związane z rewolucją przemysłową spowodowały, że Zamoyscy zaczęli bardziej koncentrować się na gospodarce leśnej, przyczyniając się do rozwoju otaczających Włodawę kompleksów leśnych. Z Augustem Zamoyskim oraz jego starszym synem Augustem Adamem związane są bogate tradycje włodawskiego leśnictwa i myślistwa.

August Adam Zamoyski (1856 - 1917) odegrał ważną rolę w podtrzymywaniu oporu miejscowych unitów przeciwko narzuconemu przez zaborcę prawosławiu w okresie wzmożonej rusyfikacji naszych terenów po 1875 r. On sam, jego rodzina i pracownicy wspierali działania takich chłopskich działaczy unickich jak Jozefat Błyskosz z Dołhobród czy Maksym Kossyk z Orchówka, przyczyniając się do rozbudzenia świadomości religijnej i narodowej miejscowej ludności. August Adam był także fundatorem neogotyckiego kościoła św. Augustyna w Różance.

Ten długi szereg postaci historycznych noszących jedno nazwisko nie zamyka listy ludzi, których Publiczne Gimnazjum nr 2 chce mieć za swoich patronów. Wielu z Zamoyskich jest dla nas wzorem patriotyzmu, zaangażowania społecznego, troski o rozwój lokalnej społeczności Cała rodzina jest dla nas także symbolem wartości rodzinnych opartych na tradycjach chrześcijańskich. Wielu członków tego zasłużonego rodu hołdowało hasłu głoszonemu przez Jadwigę z Działyńskich Zamoyską "Służyć Bogu, służąc Ojczyźnie, służyć Ojczyźnie, służąc Bogu!".

Dzisiaj na Ziemi Włodawskiej istnieje wiele zabytków świadczących o związkach Zamoyskich z tymi terenami (park i zabudowania folwarczne w Różance, pałacyk myśliwski Konstantego Huberta w Adampolu, wspomniane wyżej świątynie, leśne pomniki myśliwskie i in.). Wiele z dorobku Zamoyskich nie oparło się zawieruchom wojennym (np. wspaniały pałac w Różance), ale trwały pozostał ich wkład w gospodarczy i kulturowy rozwój regionu.

Dla szkoły najważniejsze jest jednak duchowe dziedzictwo Zamoyskich i wzorce postaw, jakie reprezentowało wielu przedstawicieli tego rodu: umiłowanie ojczyzny, zaangażowanie społeczne, troska o rozwój państwa i społeczeństwa, działalność oświatowa i mecenat artystyczny, wartości rodzinne.

Krzysztof Oksytiuk

Odwiedza nas 1301 gości oraz 0 użytkowników.

© 2004-2017 Publiczne Gimnazjum nr 2 im. Zamoyskich
we Włodawie